Nếu bạn luôn để lợi nhuận bị thua lỗ trở lại sau khi có lãi, thì cần cảnh giác với cái bẫy tâm lý này

Khi tài khoản có lãi thả nổi 8000 USD, bạn nhìn chằm chằm vào màn hình, trong đầu có thể xuất hiện một ý nghĩ: đã kiếm được nhiều như vậy, nới lỏng một chút chắc cũng không sao.

Vì vậy, giao dịch vốn quen dùng vị thế 1 lot đã biến thành 3 lot.

Sau đó thị trường xuất hiện đợt thoái lui.

Đối mặt với khoản lỗ, bạn không cắt lỗ kịp thời như thường lệ, vì trong tài khoản vẫn còn lợi nhuận kiếm được trước đó.

Đến khi nhận ra rủi ro đã vượt kế hoạch, khoản lãi thả nổi ban đầu có thể đã bị trả lại phần lớn, thậm chí bắt đầu tiến gần đường kiểm soát rủi ro của tài khoản.

Nếu bạn từng trải qua khoảnh khắc tương tự, thực ra vấn đề có thể không nằm ở kỹ thuật của bạn, thậm chí không nằm ở kỷ luật của bạn — mà là não của bạn đang làm một việc mà bạn không nhận thức được.

Cuốn sổ bạn không nhìn thấy trong não

Người đoạt giải Nobel Kinh tế Richard Thaler đã đưa ra vào những năm 1980 một khái niệm sau này ảnh hưởng sâu sắc đến tài chính hành vi: tài khoản tâm lý.

Nó mô tả một hiện tượng phổ biến: con người sẽ dựa theo nguồn gốc, mục đích sử dụng và cách thức có được tiền để phân loại tiền vào các “tài khoản” khác nhau trong tâm lý, và có thái độ khác nhau đối với chúng.

Cùng là một vạn tệ, một vạn tệ nhận được từ thưởng cuối năm và một vạn tệ tích lũy lâu dài có thể mang lại cảm giác tâm lý hoàn toàn khác nhau khi tiêu dùng.

Xét về giá trị kinh tế, chúng đều là một vạn tệ; nhưng sau khi đi vào hệ thống ra quyết định của con người, chúng lại có thể được gán cho những ý nghĩa khác nhau.

Trong tài khoản giao dịch cũng sẽ xuất hiện tình huống tương tự.

Khi tài khoản bắt đầu có lãi, não rất dễ phân tách phần lợi nhuận với vốn ban đầu về mặt tâm lý.

Số tiền đã kiếm được sẽ dần được coi là một khoảng không gian có thể chịu đựng nhiều rủi ro hơn.

Thaler và Johnson trong nghiên cứu năm 1990 đã khái quát hiện tượng tương tự là “hiệu ứng tiền ở sòng bạc” (House Money Effect): sau khi vừa có được lợi nhuận, mức độ chấp nhận rủi ro tiếp theo của con người có thể tăng lên, vì khoản lãi có được trước đó làm giảm cảm giác đau khi lần nữa bị lỗ về mặt tâm lý.

Đặt vào giao dịch, sự thay đổi này có thể biểu hiện rất cụ thể.

Vị thế vốn cố định bắt đầu tăng, phạm vi cắt lỗ mở rộng, tần suất giao dịch tăng lên, một số giao dịch mà trong điều kiện bình thường sẽ không thực hiện cũng bắt đầu đi vào tài khoản.

Chiến lược không thay đổi, thị trường cũng chưa chắc đã có thay đổi căn bản; thứ thay đổi là định nghĩa tâm lý của nhà giao dịch đối với vốn trong tài khoản.

Sau khi có lãi, tiêu chuẩn rủi ro cũng có thể âm thầm thay đổi

Khi đặt tài khoản tâm lý vào giao dịch, một biểu hiện rất điển hình là nhà giao dịch áp dụng tiêu chuẩn rủi ro khác nhau đối với “vốn gốc” và “lợi nhuận”.

Khi tài khoản mới bắt đầu, vị thế, cắt lỗ và rủi ro mỗi lệnh thường đều có kế hoạch rõ ràng; nhưng khi tài khoản đã tích lũy một phần lợi nhuận, ranh giới ban đầu dễ dần được nới lỏng.

Những vị thế trước đây không chấp nhận, giờ bắt đầu cảm thấy “có thể thử một chút”; những vị trí lẽ ra phải cắt lỗ, cũng có thể vì vẫn còn lợi nhuận mà đợi thêm một lúc.

Vấn đề nằm ở đây.

Xét từ kết quả giao dịch, vốn gốc và lợi nhuận trong tài khoản cuối cùng đều sẽ được thể hiện trên cùng một đường cong giá trị tài sản ròng.

Một khi lợi nhuận đã đi vào tài khoản, nó cũng cần được đưa vào quản lý rủi ro, chứ không phải biến thành ngân sách rủi ro bổ sung.

Quy tắc drawdown động của EagleTrader Max có thể giúp nhìn thấy điều này một cách trực quan.

Max đặt mức drawdown tối đa 7% và drawdown tối đa trong ngày 3%, cả hai đường kiểm soát rủi ro đều sẽ thay đổi theo mức cao nhất của tài khoản.

Trong đó, đường kiểm soát rủi ro drawdown tối đa được tính theo “mức cao nhất lịch sử - quy mô tài khoản ban đầu × 7%”.

Ví dụ, với tài khoản 100.000 USD, khi giá trị tài sản ròng cao nhất lịch sử đạt 109.000 USD, đường kiểm soát rủi ro drawdown tối đa sẽ đồng thời dịch lên 102.000 USD.

Điều này có nghĩa là, sau khi tài khoản tạo ra lợi nhuận mới, ranh giới rủi ro cũng sẽ thay đổi theo.

Khoản 9000 USD kiếm được trước đó sẽ không vì thế mà toàn bộ biến thành khoảng không gian có thể chịu rủi ro lần nữa.

Drawdown động 3% trong ngày cũng có logic tương tự.

Sau khi giá trị tài sản ròng trong ngày tạo đỉnh mới, đường kiểm soát rủi ro trong ngày cũng sẽ điều chỉnh theo.

Vì vậy, việc buổi sáng đã có lãi không có nghĩa là buổi chiều có thể tăng vị thế tương ứng hoặc tăng tần suất giao dịch.

Hai quy tắc tương ứng với thang thời gian khác nhau: 7% quan tâm đến toàn bộ chu kỳ tài khoản, 3% quan tâm đến một ngày giao dịch; nhưng chúng cùng chỉ về một vấn đề — sau khi tài khoản có lãi, nhà giao dịch có còn giữ được tiêu chuẩn rủi ro ban đầu hay không.

Đây cũng là nơi tài khoản tâm lý dễ ảnh hưởng đến quyết định giao dịch nhất.

Nhiều khi, chiến lược không hề thay đổi, thị trường cũng không yêu cầu nhà giao dịch tăng rủi ro; chỉ vì tài khoản đã kiếm được tiền, mức độ chấp nhận của con người đối với cùng một khoản lỗ đã thay đổi.

Quy tắc sẽ không xóa bỏ khuynh hướng tâm lý này, nhưng có thể vạch ra một ranh giới rõ ràng cho rủi ro.

Đối với nhà giao dịch đã hình thành hệ thống giao dịch trưởng thành, điều thực sự cần duy trì là dù tài khoản đang ở giai đoạn có lãi hay drawdown, vị thế, cắt lỗ và ngân sách rủi ro vẫn được xây dựng trên cùng một logic.

Quay trở lại khoản lãi thả nổi 8000 USD ở đầu bài viết.

Nếu khoản lợi nhuận này không xuất hiện, có thể bạn sẽ không đột ngột tăng từ 1 lot lên 3 lot, cũng sẽ không sẵn lòng để giao dịch lẽ ra phải cắt lỗ tiếp tục chạy.

Vì vậy, thứ thay đổi quyết định không nhất thiết là thị trường, mà cũng có thể là cách bạn quản lý vốn.